Je zit gewoon in de trein of ligt op de bank, en ineens slaat je hart op hol. Je krijgt het benauwd, je handen tintelen en je bent ervan overtuigd dat er iets ernstigs gebeurt. Wie ooit een paniekaanval heeft gehad, weet hoe overweldigend dat is. Het goede nieuws: een paniekaanval is niet gevaarlijk, en er zijn eenvoudige dingen die direct helpen.
Wat gebeurt er tijdens een paniekaanval?
Een paniekaanval is het alarmsysteem van je lichaam dat afgaat zonder echt gevaar. Je hersenen geven het signaal om te vechten of te vluchten. Adrenaline stroomt je bloed in, je hart gaat sneller kloppen en je gaat sneller en hoger ademen. Door dat snelle ademen adem je te veel koolzuur uit, wat zorgt voor tintelingen, duizeligheid en het gevoel dat je geen lucht krijgt.
Veelvoorkomende verschijnselen zijn:
- hartkloppingen of een bonzend hart
- benauwdheid of een drukkend gevoel op de borst
- trillen, zweten of het juist koud hebben
- tintelende handen, voeten of lippen
- duizeligheid en het gevoel dat alles onwerkelijk is
- de angst om flauw te vallen, gek te worden of dood te gaan
Een aanval bereikt meestal binnen tien minuten zijn hoogtepunt en zakt daarna vanzelf weer af. Weten dat het voorbijgaat, is al een eerste stap.
Wat helpt direct?
1. Adem langzaam uit
De snelste manier om je lichaam te kalmeren, is je uitademing verlengen. Adem vier tellen rustig in door je neus en zes tellen uit door je mond, alsof je door een rietje blaast. Herhaal dit een paar minuten. Leg eventueel een hand op je buik, zodat je voelt dat je laag ademt in plaats van hoog in je borst.
2. Gebruik de 5-4-3-2-1-methode
Haal je aandacht weg uit je hoofd en terug naar de ruimte om je heen. Noem in gedachten vijf dingen die je ziet, vier die je voelt, drie die je hoort, twee die je ruikt en één die je proeft. Het klinkt simpel, maar het onderbreekt de spiraal van angstige gedachten.
3. Vecht er niet tegen
Hoe harder je probeert de paniek weg te duwen, hoe sterker die vaak wordt. Zeg tegen jezelf: "Dit is een paniekaanval. Het is naar, maar niet gevaarlijk, en het gaat over." Blijf waar je bent als dat kan; weglopen leert je brein juist dat de situatie gevaarlijk was.
4. Koel water en beweging
Koud water over je polsen of in je gezicht, of een paar minuten stevig wandelen, helpt je lichaam de overtollige adrenaline kwijt te raken.
Wanneer is medicatie een optie?
Komen aanvallen vaak terug, of durf je door de angst voor een nieuwe aanval bepaalde plekken niet meer op te zoeken, dan kan een kortwerkend kalmeringsmiddel tijdelijk rust geven. Alprazolam en lorazepam werken binnen een half uur en worden daarom vaak gebruikt bij acute paniek. Voor een gelijkmatige werking over de dag kiezen sommige mensen liever clonazepam. De verschillen lees je in diazepam of alprazolam.
Zie zo'n middel als een noodrem, niet als oplossing. Gebruik het zo kort en zo weinig mogelijk en combineer het nooit met alcohol.
Op de lange termijn: de angst voor de angst doorbreken
Wat paniekklachten echt vermindert, is leren dat de lichamelijke signalen ongevaarlijk zijn. Cognitieve gedragstherapie is daar de best onderzochte aanpak voor. Ook regelmatig bewegen, voldoende slaap en minder cafeïne maken je minder gevoelig voor aanvallen. Op Thuisarts.nl lees je meer over paniekaanvallen en behandeling, en bij MIND vind je hulp en lotgenoten.
Let op: heb je voor het eerst pijn op de borst, of ben je niet zeker dat het om paniek gaat, bel dan altijd een arts of 112. Lichamelijke oorzaken moeten eerst uitgesloten worden.
Meer lezen
Bekijk de werking per middel in de Benzo-gids of het volledige aanbod in de categorie benzodiazepinen.
Medische disclaimer: dit artikel geeft algemene informatie en vervangt geen persoonlijk advies van een arts of apotheker. Lees altijd de bijsluiter en neem bij twijfel, ernstige klachten of het gebruik van andere medicijnen contact op met een zorgverlener.



