Alle middelen van A tot Z

Diazepam is de bekendste langwerkende benzodiazepine. Doordat het middel en zijn afbraakstof lang in het bloed blijven, bouwt het effect geleidelijk op en zakt het ook geleidelijk weer af. Dat maakt diazepam geschikt wanneer je over een langere periode een gelijkmatige rust zoekt, en het is ook het middel dat vaak wordt gebruikt om andere benzodiazepinen rustig af te bouwen.

Alprazolam werkt snel en vrij krachtig, waardoor het vooral bekend is als middel bij paniekaanvallen. Het effect komt binnen een uur op gang en houdt een aantal uren aan. Omdat de werking relatief snel afneemt, merken sommige mensen tussen twee innames een terugkeer van onrust; bij dagelijks gebruik is een vast schema daarom belangrijk.

Lorazepam zit qua werkingsduur tussen de kortwerkende en langwerkende benzodiazepinen in. Het middel stapelt weinig op en wordt door de lever op een eenvoudige manier afgebroken, wat het voorspelbaar maakt. Lorazepam wordt veel gebruikt bij aanhoudende spanning overdag en bij piekeren dat het inslapen in de weg staat.

Oxazepam is een milde, kortwerkende benzodiazepine die langzaam wordt opgenomen. Daardoor geeft het minder een plotselinge 'kick' en is de kans op nawerking de volgende ochtend klein. Het middel wordt rechtstreeks afgebroken zonder actieve tussenproducten, wat het ook voor ouderen en mensen met een minder goed werkende lever een veelgekozen optie maakt.

Bromazepam is een benzodiazepine die vooral wordt ingezet bij angst die zich ook lichamelijk uit, zoals hartkloppingen, een gespannen maag of een opgejaagd gevoel. De werking zit tussen kort en lang in, waardoor één of twee innames per dag voor veel mensen voldoende zijn.

Clonazepam is een krachtige, langwerkende benzodiazepine die oorspronkelijk tegen epilepsie werd ontwikkeld. Door de lange halfwaardetijd geeft het een stabiele werking over de hele dag, wat het geschikt maakt bij paniekstoornis waarbij steeds terugkerende 'pieken' van angst juist vermeden moeten worden.

Etizolam is geen klassieke benzodiazepine maar een thiënodiazepine: de chemische structuur is iets anders, de werking via de GABA-receptor is vergelijkbaar. Het middel werkt snel en is relatief kort actief. In Nederland is etizolam niet als geneesmiddel geregistreerd; in onder meer Japan, India en Italië wordt het wel voorgeschreven.

Temazepam is in Nederland het meest gebruikte benzodiazepine-slaapmiddel. Het helpt vooral mensen die 's nachts wakker worden en dan moeilijk weer in slaap komen. De werkingsduur is afgestemd op een nacht, waardoor je bij een normale dosis meestal redelijk fris opstaat.

Lormetazepam is een slaapmiddel dat qua werking veel lijkt op temazepam. Het wordt snel opgenomen, zodat je relatief vlot in slaap valt, en het is grotendeels uitgewerkt tegen de ochtend. Daardoor is het een gangbare keuze bij gemengde in- en doorslaapproblemen.

Nitrazepam is een slaapmiddel met een lange werkingsduur. Het helpt goed bij hardnekkig doorslapen, maar de keerzijde is dat er de volgende dag nog wat van het middel in je lichaam zit. Daarom is het vooral geschikt als je overdag niet scherp hoeft te zijn.

Midazolam (Dormicum) is een van de snelst en kortst werkende benzodiazepinen. Je valt er snel mee in slaap, maar het middel is na een paar uur alweer grotendeels uitgewerkt. Het wordt daarom vooral gebruikt bij inslaapproblemen en in ziekenhuizen voor kalmering rond een behandeling.

Zolpidem is een zogeheten Z-drug. Het is chemisch geen benzodiazepine, maar het werkt op dezelfde receptor en heeft vooral een slaapverwekkend effect, met weinig spierontspanning of angstremming. Door de korte halfwaardetijd is het geschikt om in slaap te vallen, met weinig kans op een 'kater' de volgende ochtend.

Zopiclon is net als zolpidem een Z-drug, maar werkt iets langer. Daardoor helpt het niet alleen bij het inslapen maar ook bij doorslapen. Een bekende, onschuldige bijwerking is een bittere smaak in de mond de volgende ochtend.